نگفتنی ها...

شنبه ۳۰ بهمن ۱۳۹۵
حرفی برای گفتن اگر بود، دیوارها سکوت نمی کردند...

ادامه مطلب

سفر با «سون هدین»

دوشنبه ۲۹ آذر ۱۳۹۵
«پسربچه ای که در سالهای نخستین دبستان شغل آینده ی خود را می شناسد آدم خوشبختی است و من به این خوشبختی دست یافتم. دوازده ساله بودم که هدف آینده ام کاملاً برایم روشن بود.»
سون هدین دوازده ساله بود که در مخیله اش با کاشف ها و سیاح های بزرگ دوستی می کرد و می دانست که شغل آینده ی او جهانگردی و کشف دنیاهای ناشناخته است. نتیجه ی سفرهای طولانی و مکرر سون هدین کتابهای علمی زیادی است که درباره ی دنیاهای ناشناخته نوشته شده اند.
سون هدین در آغاز سفر کویری خود به ایران، صدای زنگ شترها را همراه دائمی خود می دانست: «... پشت سرم زنگ دیگری نواخته می شود و این آهنگ در کویر همراه با وفای من است. هر قدم مرا از زمینی که از برکت آب و علف برخوردار است دورتر می کند. از سرزمین اهورامزدا دورم می سازد و به سرزمین فراموش شده ی اهریمن نزدیک می کند. جایی که فقط بیابان و خشکی حاکم است.» او ادامه می دهد: «قدرت عرفانی بی صدا و توقیف ناپذیر کویر مرا با قدرتی که سلب مقاوت می کرد به سوی خود می کشید. فکر می کردم که صداهای اسرارآمیزی می شنوم که از اعماق خود مرا می خواندند: برگرد خانه» هدین به راستی که از سفر خود در کویرهای ایران لذت می برد: «... از این که می توانستم از کویر بزرگ، کویری که در آن اسکندر کبیر و مارکوپولو و نادرشاه اسم خود را جاودانی ساختند بگذرم خوشحال بودم...»
مسافر سوئدی طوری با کویر و صدای زنگ شترها انس گرفته بود که با نحوه ی نواخته شدن زنگ ها حوادث تاریخی را تبیین می کرد. مثلاً می نویسد: «وقتی دولت های زیادی به وجود می آیند و نابود می شوند و مذهب ها و زبان ها عوض می شوند، زنگ کاروان ها مثل صدای خفه و تغییر ناپذیری به صدا در می آید.»




ادامه مطلب

سفر با کارستن نیبور «اولین حاجی آلمانی»

يکشنبه ۳۰ آبان ۱۳۹۵
«...مهم ترین فرق بین سنی و شیعه در این است که برای سنی ها ادامه ی خلافت در خاندان پیغمبر نقش مهمی را بازی نمی کند. آنها می گویند این به اراده ی خدا بوده استکه ابوبکر و عمر و عثمان از طرف مسلمانان خلیفه شناخته شده اند اما شیعه ها به سه خلیفه ی نامبرده لعنت می فرستادند و می گفتند آنها خلافت را از علی (ع) گرفته اند و چون حسین (ع) به وسیله ی نیروهای یزید به قتل رسیده بود، شیعه ها هر سال به مدت ده روز با برپاساختن مراسم عزاداری، یاد حسین را زنده نگه می دارند. در ایران که مرکز شیعه هاست گاهی شیعه ها در مراسم عزاداری چنان تحت تأثیر عقاید و احساسات مذهبی قرار می گیرند که با میل زیادی می توانند یک سنی را به قتل برسانند و فکر می کنند اگر دست به چنین کاری بزنند، ثواب می کنند. از این روی به صلاح همه پیروان دین های دیگر است که در روزهای عزاداری خانه خودشان را ترک نکنند. با این که شیعه ها در خارک برای برگزاری مراسم مذهبی خود آزادی عمل دارند به خاطر وجود سنی ها که کم تر از شیعه ها نیستند و هم چنین به خاطر حضور هلندی ها نمی توانند در برگزاری این مراسم مبالغه کنند.
حاکم خارک به منظور جلوگیری از مزاحمت برای پیروان مذاهب دیگر دستور داده بود تا در دهه اول محرم در خیابان ها با صدای بلند عزاداری نکنند، از این روی شیعه ها مراسم مذهبی دهه اول محرم را در خارج شهر برگزار می کردند. چون من عزاداری شیعه ها را ندیده بودم روز عاشورا به خاطر من به آنها اجازه داده شد که با دسته های شان وارد شهر شوند و در میدان بزرگ مراسم شبیه خوانی راه بیاندازند. تقریباً همه مسلمانان خارک در این میدان جمع شده بودند اما تشخیص شیعه ها از سنی ها خیلی آسان بود، چون سنی ها با این که از سرنوشت نوه ی پیغمبرشان به هیجان آمده بودند با آرامش به تماشای شبیه خوانی مشغول بودند در حالی که شیعه ها به سینه ی خود می زدند و با ناله و زاری غم و اندوه خودشان را نشان می دادند و عده ی زیادی حسین حسین گویان به شدت گریه می کردند...»




ادامه مطلب

سفر با «کنت گوبینو»

شنبه ۵ تير ۱۳۹۵
« ...این‌ها همه از فرشته‌ها و مردمان شرافتمند نیستد ولی آن غول‌هایی که به ما معرفی کرده‌اند نیز نیستند.
...این‌جا همه در فکر احیای دوران نادرشاه و تیمور هستند و در این فکر که از امروز به فردا یک‌باره ثروتمند شوند. در این‌جا کار مثبت کمتر مورد توجه است. این‌جا من زیاد کار می‌کنم و مخصوصاً با تلاش برای تکمیل زبان، فارسی را به روانی صحبت می‌کنم. خیلی به صحبت‌کردن با بومیان علاقمندم و درباره آن‌ها، نظراتی را که معمول اروپایی‌هاست ندارم.
...درباره روحیات مردم این سرزمین، شاهد یک رشته عقاید ناهماهنگ و نظرات متفاوتی بودیم ولی روی هم رفته از نظر روش‌های عملی، این ملت بیشتر از ترک‌ها و عرب‌ها به ما نزدیک است و با همه خشکی که نسبت به هندی‌ها دارند در تمام موارد انعطاف‌پذیرتر از آن‌ها هستند. خلاصه آن‌که این شیطان‌های ناقلا پسرعموهای ما هستند...»

این ها بخشی از نامه های «کنت گوبینو» بود به «آلکسی دوتوکویل» وزیر خارجه فرانسه، جامعه شناس و نویسنده معروفی که طرفدار مساوات و دمکراسی بود برعکس گوبینو.




ادامه مطلب

شیخ چغندر همجوار سیدنصرالدین و همسایه خیام

سه شنبه ۱۱ خرداد ۱۳۹۵
خیام
لابلای همهمه ی مسافران که صدایشان همگام با صدای فروشنده های آدامس و لباس زیر و دستمال آشپزخانه و ... بالا رفته، با شنیدن اسم ایستگاه متوجه می شوم به جایی رسیده ام که امروز قصد دیدنش را کرده بودم. پله های ایستگاه را بالا می آیم تا به در خروجی برسم. حدود 200متر جلوتر، آن طرف خیابان خیام، گنبد سبزرنگش پیداست. از خط عابر پیاده می گذرم و به سمتش می روم.
الان دیگر اثری از آن قبرستانی نیست که دکتر بروگش آلمانی گفته بود امامزاده سیدنصرالدین وسط آن واقع شده و محل عبور و مرور عابران با اسب یا الاغ است. اطراف بقعه چند حجره هست برای کاسب ها، و سمت چپ ورودی اصلی امامزاده، قسمت هایی را می شود دید از مدرسه ای به اسم "منیرالسلطان"

کاشی های رنگ رنگ دیوار محوطه دورتادور امامزاده و یادگار تاریخ قاجارها، چشمهایم را خیره می کند. داخل صحن که می شوم، دیوارهای دورتادور ضریح و نقش برجسته ی کاشی های داخل اش با رنگهای سیاه و سفید و آبی حرفی برای گفتن نمی گذارد. بدون شک ترکیب این کاشی ها و آیینه کاری های خیره کننده سقف و دیوارها را در کمتر امامزاده ای می شود دید.



ادامه مطلب

سفر به قشم ـ یک دو سه چیلیک

پنجشنبه ۹ ارديبهشت ۱۳۹۵
آرامش دریا لابلای صدای خنده شان گم می شود. بیشتر از چند دقیقه نیست که طبقه ی بالای رستوران، منتظر غذا، پاهایم را کشیده ام و به پشتی تکیه داده ام اما چشم هایم را که باز می کنم انگار یک ساعت است چرت مرغوب زده ام. هنوز نوجوان هستند. شاید به همین خاطر برخلاف رسم مردان این حوالی، زیاد می خندند.
"محمدرشاد" شاگرد رستوران، با لهجه ی شیرین جنوبی می گوید: "سلیمان می خواست ازتان عکس بگیره"
سلیمان کمی دورتر ایستاده و در حالی که سعی می کند نخندد، زیر چشمی نگاهی می اندازد. سرم را به طرفش بر می گردانم و می پرسم: "چه خوب، نشون بده عکستو ببینیم"
با چشمهای نافذ، موهای فرفری و رنگ پوست جنوبی اش نگاهی زیرکانه و معنی دار می اندازد و می گوید:
"خاله، با همو دوربینو که کنارتون هستن دیگه؟"
خنده ی من هم با خنده هایشان گره می خورد و خستگی هشت ساعت چرخیدن دورتا دور جزیره قشم از تنم بیرون می رود.
می گویم:بعله بعله، چرا که نه آقا سلیمان
نزدیک تر می آید. چند ثانیه ای طول می کشد تا دوربین را روی حالت "اتوماتیک" بگذارم، لنزش را تنظیم کنم و نحوه ی گرفتنش را برای اینکه دستش نلرزد، نشانش بدهم و ... چیلیک
حالا دیگر خودش جای محمدرشاد حرف می زند. با غرور می خواهد شاهکار عکاسی اش را ببیند و سرخوش از عکسی که گرفته، انگار که حریف را به چالش بکشاند، می خواهد عکس هایی را ببیند که من گرفته ام و به این ترتیب در کمتر از چند دقیقه دوستی مان با سلیمان و محمدرشاد شکل می گیرد.


ادامه مطلب

سفر به ورسک و دریاچه شورمست

سه شنبه ۳۱ فروردين ۱۳۹۵
"...قسم می خورم این باران باران معمولی نیست، حتما جایی دور، دریایی را به باد داده اند..."
نوشته های خانم "مولر" را ورق می زنم گرچه حواسم هنوز پرت صدای باران آخرین روز فروردین ماه است که خودش را به شیشه اتاق می کوبد...آدم ها یک روز می آیند و روز دیگر می روند... تمام برگ های تقویم بهار می شود، روزی می روند و چهارفصل پاییز را با خود نمی برند... آدم ها وقتی می آیند، موسیقی شان را هم با خودشان می آورند ولی وقتی می روند با خود نمی برند...
پنجره را باز می کنم. تن و صورتم را می سپارم به حجمی تازه اما سرد. پر می شوم از حیات فروردین که آمیخته با عطر اردیبهشت. با چشم بر هم زدنی فروردین تمام شد!
سال ها هم تمام می شوند، تاریخ ها و تقویم هم تند و تند می آیند و می روند و گاهی فکر می کنم آنها با خودشان چه آورده اند که نخواهند ببرند؟... آنچه نمی ایستد، تنها "زندگی" است؛چیزی که از آن دورها انگار دعوتم می کند به کشف تازه های بی انتهای هستی.
صدایی می خواندم برای کندن از لابلای زندگی شهری که به قول "بودلر" چهره اش از دل آدم هایش زودتر پیر می شود. بیرون زدن از شهری که نباید امانش داد وگرنه لابلای روزمرگی ها بد گیرت می اندازد و اگر حواست نباشد به خودت که بیایی، پری از حرف های نگفته، کارهای نکرده، آرزوهای تلنبار شده و راههای نرفته...
از شرق تهران بیرون می زنم، بعد از رودهن به دوراهی می رسم که از یک طرف به جاده هراز می رود و از یک طرف کمربندی است به سمت فیروزکوه و قائم شهر. کمربندی را می رانم تا به "پل ورسک" می رسم. پلی که مردم سوادکوه به اتفاق رضاشاه حدود هشتاد سال قبل،در چنین روزهایی منتظر افتتاح اش بودند و ساخت آن از آبان ماه 1313 شروع شده بود و از مهم ترین ویژگی های اش با عنوان شاهکار معماری، استفاده نشدن از سازه فلزی در ساخت آن بود.

پلی سر راه خط راه آهن سراسری ایران که از قول یکی از فرماندهان متفقین در زمان جنگ جهانی دوم نقل شده اگر این راه آهن نبود شاید نقشه جهان به شکلی دیگر بود.


ادامه مطلب

برآمد باد صبح و بوی نوروز...

يکشنبه ۱۶ اسفند ۱۳۹۴
سوار بر قطاری و می گذری ... آنطرف پنجره دشتی است پوشیده از نرگس که امتدادش به آسمان ختم می شود و سوار بر موج نسیم آرام آرام می رقصد، انگار نه انگار همین چند وقت پیش کوههای برفی و انعکاس آفتاب آخرین روزهای زمستانی چشمهایت را می زد.
حالا تویی و منظره ی درختانی که از یک طرف به سمت آسمان قد کشیده اند و از دیگر سو سرسبزی شان را به رخ می کشند.
قطار می گذرد... و خانه های کوچک تند و تند از جلوی چشمهایت رد می شود اما چشمت روی بعضی سقف ها و ایوان هایش می ماند، آنجا که فرش های شسته شده وسط بازی نور و سایه به انتظار بهارپهن شده تا زودتر خشک شود.
حال این روزها عجیب و دوست داشتنی است و حال آدم هایش که به نوعی بی قرار آمدنی هستند.
بهار نزدیک است.
آفتابی کج از لابلای پرده خودش را به صورتت می کشد و در ادامه روی چمدانت بالای کوپه لم می دهد.
ضرباهنگ صدای آهنگ موبایل همسفر روبه رویی می بردت تا صفحه ی گرامافونی قدیمی و آهنگ...بوی عیدی، بوت توت، بوی کاغذ رنگی...
چمدانمت را باز می کنی تا کتاب "نوروز" را ورقی بزنی آنطور که بیرونی ها کهنه فصل ها را...
...دهباشی، کیهانی زاده، ماوندادی، صدیقی، الهی، آموزگار، نیازمند، شریعتی، بهار، برومند، بلوکباشی، انجوی، افتخارزاده، جعفر شهری... هر کدام یک گوشه از بهار را نوشته اند...


ادامه مطلب